و جواب / * ب / 175 / آن است كه : خواهد مذكور شد در بعد كه بعض افعال مستند به ما عباد است . دويم : اين است كه خداى تعالى اگر اراده مىكرد از براى كافر طاعت را و كافر خلاف آن معصيت مىنمود به خلاف اراده خدا لازم مىآيد كه خداى تعالى مغلوب باشد ، از جهت آن كه هر كسى كه مراد خود را به فعل مىآرد او غالب است . جواب اين است كه : مغلوبيّت لازم نيست از جهت آن كه خداى تعالى اراده طاعت نمود از عبد بر سبيل اختيار ، و اين متحقّق مىشود به ارادهء مكلّف ، و اگر اراده مىنمود خداى تعالى ايقاع طاعت را از كافر مطلق خواه آن كه از اختيار و عدم اختيار كه به نحو جبر باشد البتّه واقع [ ب - 236 ] مىشد . سيم : اين است كه گفته‌اند كه آنچه علم داشته خداى تعالى در ازل به وقوع آن ، واجب است وقوعش ، و آنچه دانسته است عدم آن را ممتنع است ؛ پس هرگاه علم داشته عدم وقوع طاعت را از كافر محال است اراده آن از كافر و الّا اراده آنچه ممتنع است نموده خواهد بود و جواب آن است كه : علم تابع معلوم است ، و اصل علم اثر در امكان و امتناع فعل نمىكند چنانچه تقرير اين سابق گذشت .